Edirne’den Ardahan’a, kadar bu toprakların her bir köşesinde gece gündüz demeden üreten, istihdam sağlayan ve ay yıldızlı bayrağı dünya pazarlarında dalgalandıran sanayicilerimiz, bugünlerde çok ciddi bir küresel abluka ile karşı karşıya. Gaziantep’in dokuma tezgahlarından Denizli’nin tekstiline, Kayseri’nin mobilyasından Marmara’nın sanayi hatlarına kadar tüm ihracatçılarımızın ortak ve can yakıcı bir sorunu var: Navlun ve konteyner krizi.
Düne kadar 1000-2000 dolar seviyelerinde seyreden konteyner fiyatlarının bugün 10.000 dolara kadar fırlamış olması, sadece lojistik bir maliyet artışı değildir. Bu durum, Türk sanayicisinin emeğinin, alın terinin ve küresel rekabet gücünün yabancı merkezli birkaç denizcilik devinin insafına terk edilmesidir. İhracatımız var, siparişlerimiz var; ancak ne yazık ki limanlarda sevkiyat tıkanıyor.
Üstelik karşımızdaki sorun sadece ekonomik bir kâr hırsı da değil. Küresel lojistik devleri, Ortadoğu’da tansiyonun düşmediği, İran, Amerika ve İsrail hattında savaş tamtamlarının yeniden hortladığı bu puslu atmosferi adeta bir fırsatçılık mekanizmasına dönüştürmüş durumda. "Savaş bölgesi risk primi" adı altında gemilerini bu rotalara sokmak istemeyen ya da rotayı binlerce mil uzatan küresel organizasyonlar, faturayı doğrudan bizim ihracatçımıza kesiyor. Jeopolitik gerilimleri bahane ederek navlun fiyatlarını katlayan bu oligopol yapı, sıcak çatışmaların faturasını üretim tezgahının başında ter döken Türk sanayicisine ve ihracatçısına ödetmek istiyor.
Peki, bu fırtınalı denizde ihracat gemimizin dümende kimler var ve bu dalgaları nasıl aşacağız?
İşte tam bu noktada, Türkiye’nin en büyük şansı, ihracat ailesinin başında problemi anında gören, teşhisi doğru koyan ve çözümü için gövdesini taşın altına koyan bir liderin olmasıdır: TİM Başkanı Sayın Mustafa Gültepe. Mustafa Gültepe, sadece bir başkan değil; vizyonuyla, samimiyetiyle ve üreticinin derdini kendi derdi bilen duruşuyla ihracatçımızın hamisi konumundadır. Devletle ve hükümetle kurduğu o muazzam güçlü, uyumlu ve yapıcı köprü sayesinde, sanayicinin sesini Ankara’nın koridorlarına en doğru, en yalın haliyle aktarmayı başaran ender şahsiyetlerdendir. Onun bu birleştirici ve çözüm odaklı vizyoner liderliği, bugün Anadolu sermayesinin en büyük güvencesidir. Bölgemiz açısından bakıldığı zaman ise GAİB Kaptan Köşkünde dört değerli başkan kendi sektörleri için olduğu gibi bütün sektörler için, daha doğrusu Türkiye için canla başla çırpınıyor. GAİB Koordinatör Başkanı Mete Akcan, Güneydoğu Anadolu Hububat Bakliyat Yağlı Tohumlar ve Mamulleri İhracatçıları Birliği Başkanı Celal Kadooğlu, Güneydoğu Anadolu Halı İhracatçıları Birliği Başkanı Zeynal Abidin Kaplan ve Güneydoğu Anadolu Kuru Meyve ve Mamulleri İhracatçıları Birliği Başkanı Murat Bakır gibi değerli isimler dünya ticaretine sektörleriyle yön vermeye çalışırken küresel krizlerden en az kayıpla çıkmak için olağan üstü gayret gösteriyor. Navlun krizi için önerilere de en büyük desteği bu değerli başkanlar vermeye devam edecektir.
Tabii bu güçlü köprünün Ankara ayağında ise her zaman ihracatçının ve üreticinin yanında dimdik duran, Türkiye'nin ihracat bayrağını daha yukarılara taşımak için var gücüyle, gecesini gündüzüne katarak çalışan Ticaret Bakanımız Sayın Ömer Bolat yer alıyor. Sayın Bakanın sahadaki sorunlara karşı gösterdiği o yüksek hassasiyet, bürokrasiyi aşan pratik zekası ve dinamik çalışma disiplini, Türk ekonomisi için çok büyük bir kazançtır. İhracatçının her sıkıştığında kapısını sonuna kadar açan, her feryada kulak veren Bakanımızın bu vizyoner duruşu, inanıyoruz ki denizlerdeki bu navlun cenderesini kıracak iradenin de membaıdır. TİM Başkanı Mustafa Gültepe ve TİM Sektörler Konseyi Üyeleriyle Ticaret Bakanımızın Sayın Ömer Bolat’ın sergilediği bu muazzam uyum ve takım çalışması, Türkiye’nin bu kronik bağımlılığı bitirmesi için tarihi bir fırsat penceresi açmaktadır.
Bu güçlü iradenin rehberliğinde, Edirne'den Van'a tüm ihracat hatlarımızı rahatlatmak için atılması gereken stratejik adımlar ise nettir:
Denizlerin THY’si: Milli Konteyner Filosu
Nasıl ki Türk Hava Yolları bugün gökyüzünde küresel bir güç ve lojistik kalkanımızsa, denizlerimizde de benzer bir vizyona ihtiyacımız var. Ticaret Bakanlığımızın öncülüğünde ve TİM’in koordinasyonunda, belki Türkiye Varlık Fonu desteği ve yerli armatörlerin ortaklığıyla acilen Ulusal Konteyner Hattı kurulmalıdır. Kendi gemimiz, kendi bayrağımız ve kendi konteynerimizle denizlerde yer almadığımız sürece, küresel kartellerin fiyat oyunlarına maruz kalmaya devam edeceğiz.
Yerli Konteyner ve Gemi İnşasına Stratejik Destek
Sadece taşımak yetmez, lojistiğin araçlarını da üretmeliyiz. Türkiye’nin güçlü tersaneleri, Eximbank destekli uzun vadeli finansman ve vergi muafiyetleriyle konteyner gemisi inşasına teşvik edilmelidir. Aynı zamanda Anadolu’nun sanayi merkezlerine yakın lojistik üslerde yerli konteyner üretim tesisleri kurularak dışa bağımlılık minimuma indirilmelidir.
Güç Birliği: İhracat Konsorsiyumları
Yabancı lojistik devlerinin karşısına her sanayicimizin tek başına çıkması, pazarlık gücümüzü zayıflatıyor. TİM başkanlığında ve bölgesel ihracatçı birliklerimizin öncülüğünde "Ortak Lojistik Konsorsiyumları" kurulabilir. Milyarlarca dolarlık ihracat hacmini arkasına alan tek bir güçlü ses, spot piyasadaki dalgalanmalara karşı uzun vadeli ve sabit fiyatlı navlun sözleşmelerini koparıp alabilir.
Netice olarak;
Küresel lojistik kartellerinin insafına bırakılmış bir ihracat modeli sürdürülebilir değildir. Lojistikte kendi göbek bağımızı kendimizin kesmesi artık bir lüks değil, kaçınılmaz bir beka meselesidir. Ticaret Bakanımız Sayın Ömer Bolat’ın kararlı duruşu ve TİM Başkanı Mustafa Gültepe’nin ihracatçıyı kenetleyen o muazzam liderliği, Anadolu sermayesini bu navlun cenderesinden kurtaracak hamlelerin fitilini ateşleyecektir. Dünyanın en kaliteli malını da üretseniz, onu pazara kendi geminizle götüremiyorsanız tam bağımsız bir ticaret ekonomisinden bahsedemezsiniz.
Şimdi, bu iki güçlü kaptanın öncülüğünde denizlerde "Milli Armada"yı kurma vaktidir!